Na enkele jaren plannen en uitzoeken, hebben we (naast wandverwarming) twee kamers met vloerverwarming en leem als vloer. Dit is niet heel erg gebruikelijk, hoewel vroeger vloeren weldegelijk van klei of leem waren. We konden hier zo ontzettend weinig over vinden (ook niet op youtube) dat we slechts één Engels boekje hadden als referentie. Gelukkig konden we dit project combineren met onze zeer grote ervaring met leem. In de cursus Zelfvoorzienend Off-grid ga ik meer in op allerlei soorten ecologische vloerverwarming (dit is slechts één variant).
Voordat we aan leemvloeren begonnen, hebben we een boel vloertestjes gedaan. Alle testjes met een soort van ecologische kalk die vanzelf de vloer een beetje uitlevelt, zagen er niet uit. De testjes met kalkhennep ook niet, dat werd erg lelijk. Hierboven zie je een foto van leem op de vloer zonder er iets op te doen. Deze vloer zag er werkelijk perfect uit, zonder lijnolie of zonder enige afwerking. Ook kon je het prima afvegen zonder dat er zand los kwam, het zat rotsvast. Hier zie je een stukje leemvloer afgewerkt met lijnolie, en dan nog wel op een stukje waar heel erg veel op gelopen is. Het zag er iets donkerder uit dan helemaal geen afwerking maar verder was het vergelijkbaar. Om het nou zonder lijnolie te doen was toch te veel risico, dus we hebben uiteindelijk weldegelijk lijnolie gebruikt. Net na het kopen van de kurkzakken (2017) had ik ze alvast neergelegd. Dat ging makkelijk, een zak weegt helemaal niets. Pas 6 jaar (2023) later gebruikte ik de zakken... In één van de twee kamers lag geen ondergrond, echt gewoon zand, en dan nog wel nat zand wand de vloer daar is altijd nat (door de ligging van het huis). Hier zie je dat er een laag kurkkorrels op is gelegd (in 3 minuten, dat ging makkelijk). Wat ik nog weet, is dat het metéén warm voelde in de kamer: logisch want kurk heeft een prima isolerende werking. Bovendien hebben de kurkkorrels miljoenen kleine gaatjes waar éérst het water intrekt voordat het naar boven gaat. Helaas ging er hierna plastic PE folie op, omdat in deze kamer enorm enórm veel water naar boven komt. Uiteindelijk stroomt het water wel af naar een andere plek, maar deze super waterdichte PE folie houdt dus echt 100% alle water tegen.
Hier een klein filmpje van de laag kalkhennep die daarna is geplaatst. De kalkhennep heeft een mooie isolatiewaarde, kan tegen veel vocht zonder kapot te gaan, is damp-open, en hierna was de vloer weer gewoon "hard".
Kalkhennep fundering
Halverwege met de vloerverwarmingsbuis aanleggen.
Hier is de buis helemaal gelegd, in een klassiek slakkenhuispatroon. We hebben behoorlijk uitgezocht welke vorm het slimste is (net als bij de wandverwarming), en dit patroon geeft de beste warmtespreiding. Wel de toevoer als buitenste doen, want de kou komt van de zijkanten.
Dit is de andere kamer met de vloerverwarming. Je ziet dat we hier een ander legsysteem gebruiken, namelijk de buis zit met kleine stropjes aan ijzeren netten vast. Dit was helaas niet de meest ecologische keuze, alleen de extra stevigheid va de ijzeren netten was de doorslag. Er zijn hier meer opties mogelijk, die ik in mijn cursus bespreek.
Het leggen van de leem ging vrij vlot, dankzij onze uitgebreide leem ervaring. Ook hadden we precies de juiste tools gewoon al in huis.
Hier zie je heel mooi de opbouw van de vloer in de kamer met ijzeren netten.
Hier zie je de opbouw van de vloer maar dan ook nog met de mooie rondingen van de buis.
Ik leg hier de laatste leem op zijn plek.
Na twee maanden (of: een hele winter, zoals het bij ons uitkwam) is de leem gegarandeerd helemaal droog, en dan is het een kwestie van in één dag 3 a 4 lagen lijnolie (verdund met een beetje terpentijn) aanbrengen. Hier hadden we de hulp van het boekje hard nodig, en alles ging helemaal goed. Zoals je ziet werd het een stuk donkerder, vooral bij de eerste laag.
In de tweede kamer hadden we meer ervaring en een veel betere rolkwast die goed opslurpte en verdeelde, dus dat ging razendsnel.
Het resultaat is een prachtige leemvloer, waarbij de bovenste halve centimeter dus doordrengt is met lijnolie. Dit heeft als gevolg dat het zand niet loslaat als je het veegt, en dat het vocht-afstotend is. Kortom: het is een gewone en bruikbare vloer. Als ik de vloerverwarming even heb aangedaan, is het heeeeerlijk om met je bloven voeten over te lopen, alsof je ziel geaaid wordt.
Hier zie je de keuken vlak voordat ik het keukenmeubilair terugzette. Helaas zitten er wel scheuren in, maar gek genoeg is het niet lelijk, het past bij het huis. Ik zou volgende vloeren wel scheurloos kunnen aanleggen, maar de eerste keer dus niet. In de tientallen geleemde muren die zit geen énkele scheur, dus een beetje verbaasd waren we wel.
Hier zie je de achterste kamer waar vrijwel geen enkele scheur in zit.
Kijk ook eens bij onze cursus Zelfvoorzienend Off-grid.
