Nieuwsbrief:

Zelfvoorzienend Off-grid Cursus
Zelfvoorzienend Off-grid Festival les/marktstand
  • 27 feb.: biologische landbouwschool Warmonderhof
  • 21 maart: Reclaim the seeds Amsterdam
  • 10 april: Voorjaarsmarkt, Den Haag
  • 1 juni: Appelparade
  • 5-6 juni: Food Autonomy Festival
  • 15-19 juli: Living Village festival
  • 28 aug.: Permacultuur festival

Overige

Kalkhennep

Kalkhennep wordt binnen ecologisch bouwen populairder, en in de cursus zelfvoorzienend off-grid krijg ik er steeds meer vragen over. Mensen uit de professionele bouwwereld klagen echter -net als boeren- enorm. En terecht: er komen steeds meer regelgevingen, die soms ook extra geld kosten. Tegelijkertijd valt het kwartje ook helemaal niet, want het doel van die regelgevingen is dat er iets verándert in de reguliere bouw.

"Circulair" lijkt het nieuwe excuuswoord te worden om vooral niet van bouwmaterialen te wijzigen.

Zo hoorde ik laatst een aflevering van BNR Bouwmeesters met veel vraagstukken uit die reguliere bouw. Er zijn diverse antwoorden vanuit ecologische bouwen en biobased materialen, alleen die werden niet genoemd omdat de uitgenodigde professoren enkel de reguliere bouw kenden..... "Circulair" lijkt het nieuwe excuuswoord te worden om vooral niet van bouwmaterialen te wijzigen, terwijl de cement industrie nauwelijks circulair kán. Van oud beton is namelijk nauwelijks bekend hoe sterk het is, en kan daarom niet hoogwaardig gerecycled worden. Met veel extra energie kun je hooguit laagwaardig betonpuingranulaat maken.

Krampachtig vasthouden aan cement en beton

Er is de laatste 20 jaar drastisch ingezet op CO2 besparingen bij cementproductie (alternatieve ingrediënten, afvalverbranding, CO2 opvang experimenten), alleen dat helpt nauwelijks: cementproductie gaat toch echt met een oven op 1.450 a 2.000 graden. Daarmee veroorzaakt cement wereldwijd meer dan 5% van alle CO2. Hoog tijd dus om grootschalig van beton (en staal) áf te stappen. Waarom uberhaupt nog kiezen voor CO2 en stikstof genererende materialen, als het ook anders kan? Hoeveel wetgevingen moeten er nog komen voordat dat kwartje valt?

Kalkhennep

Kalkhennep is -net als strobalen bouw en CLT- een prachtig bouwmateriaal. Hennep groeit in noordelijk Nederland met minimale mest en geen bestrijdingsmiddelen binnen 100 dagen tot wel 3 meter hoog. Hennep is als het ware onze eigen Europese bamboe. Van de circa 8 a 9 ton opbrengst per hectare, levert het 30% bastvezel als bouwproduct, 60% houtvezel als (stal)strooisel en CBD olie als geneeskrachtig goedje. Deze hennep is niet geschikt voor THC productie (0.02%).

Het is helemaal geen voordeel dat kalkhennep CO2 opneemt: nee, dat compenseert hooguit de CO2 die allereerst bij de kalkproductie vrijkwam.

Van hennep kunnen isolatie-dekens worden gemaakt, maar het is gebruikelijker om het met kalk te mengen. Dit kun je opspuiten (lastig ivm 11% vochtopname), of je kunt er pre-fab blokken van maken (net als bakstenen), maar meestal wordt het ter plekke op de bouwplaats gemengd voor vloeren muren en het dak. Kalkhennep lijkt daarmee 1-op-1 vervanging van cement voor alle niet-dragende constructies. In mijn cursus zelfvoorzienend off-grid laat ik meestal een pre-fab blok en een potje met losse hennep rondgaan zodat iedereen het gezien en aangeraakt heeft.

In deze foto's zie je hoe een muur van circa 40 cm kalkhennep wordt gemaakt romdom de dragende houtconstructie. Er wordt steeds een emmer versgemaakte kalkhennep in de tijdelijke (zwarte) bekisting gegooid, waarna de hennep bij alle randen met houtjes handmatig wordt aangestampt (ik heb er nog wat lichte schouderpijn van) en in het midden met de hand aangedrukt. Daarna wordt de bekisting hoger geplaatst en zo wordt rij voor rij een hele muur opgebouwd.

Kalkhennep wordt ter plekke gemaakt.

Kalkhennep wordt ter plekke gemaakt.

Kalkhennep is hier tussen de dragende houten balken aangestampt.

Kalkhennep is hier tussen de dragende houten balken aangestampt.

Kalkhennep versus strobalenbouw

Nou is het een beetje lastig om kalkhennep en strobalenbouw te vergelijken. En ook niet nodig, want het zijn beide prachtige low-tech ecologische biobased manieren van bouwen. Toch doe ik het, want nergens kun je antwoord op deze vraag vinden!

Overeenkomsten zijn:

  • 100% van natuurlijke afkomst, 100% composteerbaar, niet-giftig, geen brandvertragers of weekmakers, damp-open
  • brandveilig: doorstaan beide met gemak de brandveiligheidstest
  • bewegen "mee" in plaats van breken/scheuren zoals cement/beton
  • vochtregulerend (bij strobalenbouw is dat de afwerkleem): dat betekent dat het vocht opneemt en afstaat en zo luchtvochtigheid bevordert waar mensen zich prettig bij voelen (circa 55%).
  • acoustisch dempend
  • je kunt er ronde vormen mee maken (strobalenbouw: met een kettingzaag; kalkhennep: met ronde bekisting)
  • enorme warmte-absorptie: kleinere dag/nacht temperatuurschommelingen binnen
  • isolatiewaarde (lambda 0.06): is van beide gelijk en niet heel hoog, echter bij nieuwbouw kun je probleemloos besluiten dikkere muren te nemen.
  • minder kier- en luchtdichtheid aandachtspunten omdat er met vloeibaar materiaal wordt (af)gewerkt.

Dan nu enkele voordelen van strobalenbouw. Kalkhennep kan niet een constructie dragen, en strobalen kunnen dat wel (zelfs hele flatgebouwen), al wordt dat in Nederland nooit gedaan. Kalkhennep heeft als groot nadeel dat er bij industriële kalkproductie op 900 a 1.200 graden wordt verhit, en dat kost dus veel gas/olie. Het is maar de vraag of de afgevangen CO2 in de hennep evenveel is als de gas/olie die de kalkproductie kostte.
Ook komt tijdens deze verhitting veel (44%) CO2 vrij úit de gedelfde kalk; echter deze tweede hoeveelheid CO2 wordt in de loop der jaren door de kalk in de kalkhennep weer opgenomen. Het is helemaal geen voordeel dat kalkhennep CO2 opneemt: nee, dat compenseert hooguit de CO2 die allereerst bij de kalkproductie vrijkwam.

Een nadeel van strobalenbouw is dat het steeds moeilijker wordt om (biologisch) stro te vinden die niet door groeiremmers bespoten is. En (geperste) strobalen kunnen te breed zijn voor na-isolatie, terwijl kalkhennep dan dus dunner kan worden aangebracht. Kalk is verder van nature schimmelwerend.

Eigen ervaringen

Ik heb zelf een verrot badkamer vloertje vervangen met kalkhennep in plaats van cement. Het ging prima, alleen ik heb er spijt van dat ik het mengen binnen deed: de kalk stofte alle kanten op. Erg prettig spul is die kalkhennep op blote handen (en in je neus) zéker niet. Kalkhennep stortvloer ipv betonvloer.

Kalkhennep stortvloer ipv betonvloer.

Ik heb ook in Duitsland een stuk wand -die altijd vocht van buiten naar binnen drukt- gestuct met kalkhennep. De damp-open eigenschappen kloppen in ieder geval: het vocht komt er netjes doorheen druppelen. Op de foto zie je rechtsboven nog net een stukje wit van de traditionele (witgeverfde) cement; deze damp-dichte cement kan natuurlijk niet tegen vocht en de hele wand komt dus letterlijk er af brokkelen. Geef mij dan maar kalkhennep, die blijft netjes zitten. Kalkhennep gestuct tegen een permanent natte muur.

Kalkhennep gestuct tegen een permanent natte muur.

Kijk ook eens bij onze cursus Zelfvoorzienend Off-grid.






Nieuwsbrief:

Corona status: We geven nu interactieve live online les. We geven zowél online én óók op locatie les als dit weer mag, tegelijkertijd.