Empathie, sympathie, medelijden en mededogen

Ik zag twee keer op een dag in de media vraagtekens over empathie, medelijden en mededogen. Zo zei Hanina Ajarai dat de MH17 vliegtuigramp haar niets deed, maar het verongelukken van een bekende voetballer wel. En Paul Bloom maakte een boekje getiteld "Een betere wereld begint bij minder empathie" - iets waar ik niet zo blij van wordt. Hoe zit dat?

Eerst even een korte verheldering over empathie, sympathie, medelijden en mededogen.

Sympathie is reageren zonder inleven in de ander. Bijvoorbeeld door te temperen (ach er zijn veel redenen om wel blij te zijn), ongevraagd adviseren (o dat kun je beter zo doen), troosten (wat erg voor je), verhalen (dat doet me denken aan toen ik...) en zo zijn er nog enkele. Zeg jij eens: herken je deze vormen van sympathie?

Empathie is reageren met inleven in de ander. Hoe luister je empathisch? In de meeste gevallen: in stilte, met je aandacht bij de ander en niet bij jezelf. Empathie kan wel en niet verbindend: medelijden en mededogen.

Medelijden is inleven gezien vanuit jezelf. Alsof het jou overkomt: dat is vast heel vermoeiend voor je, of ik zou het ook helemaal beu zijn of ik wordt er ook verdrietig van. Jouw interpretatie vanuit jou en daarom nauwelijks verbindend plus onprettig voor jezelf als je dat intens doet. Interpreteren is overigens waar we meestal mee bezig zijn als we naar iemand luisteren: formuleren wat we ervan denken en toetsen aan ons eigen referentiekader.

Mededogen is inleven gezien vanuit de ander. Dit is de enige verbindende variant, omdat de ander daadwerkelijk gehoor wordt. Je bent niet met je eigen reactie bezig, maar bent qua aandacht even bij de ander. De liefdevolle verbinding vanuit je hart. Wist je dat mensen zich vaak niet gehoord voelen?

Hoe werkt mededogen? In een notendop is dat in stilte luisteren, je voelsprieten uitzetten en jezelf inbeelden in de emoties en behoeften van de ander. Dit gaat dus even helemaal niet over jou, je aandacht is bij de ander. Je vergeet niet jezelf -je hebt jezelf al gecheckt en hebt ruimte- maar houdt de aandacht even niet op jezelf. Als je al iets terugzegt, dan reflecteer je oordeelloos andermans emoties en behoeftes (liefst als vraag) zonder je eigen emoties (of mening!). Bijvoorbeeld Ben je onrustig omdat je graag duidelijkheid wil? of Voel je je besluiteloos omdat je meer behoefte hebt aan zekerheid?. Of Jeetje poeh, je wil dan nu gewoon effe rust. Of eenvoudigweg: Ik weet even niet wat ik moet zeggen, maar ik hoor je verdriet. De ander merkt gehoord worden en begrip: daar zit verbinding.

Moeilijk? Dat is subjectief, maar details beslaan een paar dagen cursus verbindend of geweldloos communicatie met heel veel oefenen. Alleen al dat "oordeelloos" blijkt vaak erg pittig - want we oordelen heel de dag door.

Media en verbinding

Terug naar de twee mediaberichten. Ik merk op dat de media heel veel oordelen uitdelen. Misschien zijn media daar voor: niet voor feiten maar ook voor interpreteren. Dat doe ik hier nu ook. Als ik het verhaal van Hanina Ajarai hoor, dan denk ik: nou en? Voor de een heb je gemakkelijker empathie dan voor de ander. Meestal heb je makkelijker empathie voor iemand die in hetzelfde schuitje zit. Logisch toch? Niets iets om het oordeel "ongenuanceerd" of "asociaal" aan te geven.

Na het lezen van een recensie over "Een betere wereld begint bij minder empathie" heb ik het ijzersterke vermoeden dat de schrijver het verschil tussen mededogen en medelijden nog niet kent. Zo simpel als dat. Ik ben het dan ook niet met de titel eens. Ik denk dat meer empathie juist als enige de wereld absoluut in no time zou veranderen in een oorlogloze blauwe bol waar we niet meer elkaar het hoofd in slaan. Omdat we zien dat een ander exact hetzelfde als jij is met dezelfde emoties en behoeftes.


Ook interessant: